Yeni program, alüminyum, çimento, gübre ve çelik sektörlerinde ticari ölçekli, karbon emisyonları ileri düzeyde azaltılmış projelerin yatırım koşullarını iyileştirerek nihai yatırım kararına daha hızlı ulaşmalarını sağlayacak.
Sanayi Dönüşümünü Hızlandırma Girişimi (Industrial Transition Accelerator – ITA) ve T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, temiz sanayi projelerine yönelik yatırımların önünü açmak amacıyla yeni bir iş birliği başlattıklarını duyurdu. Bu kapsamda hayata geçirilen ITA Türkiye Proje Hızlandırma Programı, sanayi kuruluşlarının ticari ölçekli, karbon emisyonları ileri düzeyde azaltılmış temiz sanayi projelerini geliştirmeleri, kamuoyuna duyurmaları ve nihai yatırım kararı (Final Investment Decision – FID) aşamasına taşımaları için gerekli koşulları oluşturmayı hedefliyor. Programın, Türkiye’nin enerji yoğun sektörlerinden kaynaklanan kirliliğin azaltılmasına, daha temiz hava ve daha sağlıklı yaşam koşullarının desteklenmesine, ekonomik dayanıklılığın ve ihracat rekabetçiliğinin güçlendirilmesine katkıda bulunması bekleniyor. Program ayrıca yeni endüstriyel büyüme alanları yaratarak daha geniş kapsamlı çevresel fayda sağlamayı amaçlıyor.
Program, alüminyum, çimento, kimyasallar (gübre) ve çelik olmak üzere dört sektörde finansmana erişebilecek nitelikteki projelerin sayısını artırmaya odaklanacak. ITA’nın ilk analizleri, bu sektörlerde ilerleme kaydedilmesine destek olunabilecek 25’in üzerinde mevcut proje bulunduğunu ortaya koyuyor. Bunlar arasında:
- Gübre sektöründe kamuoyuna duyurulmuş, ticari ölçekli ve karbon emisyonları ileri düzeyde azaltılmış bir proje;
- Dört öncelikli sektörde faaliyet gösteren yerli şirketler tarafından değerlendirilen ancak henüz kamuoyuna açıklanmamış 10 potansiyel proje ile çimento ve gübre sektörlerinde yeni ticari ölçekli girişimlerin önünü açabilecek iki pilot proje;
- Çimento ve çelik sektörlerinde, daha olgunlaşmış kısmi karbonsuzlaştırma teknolojilerini kullanan ancak nihai yatırım kararına ulaşmakta hâlâ güçlük yaşayan 15 ilave proje bulunuyor.
Türk sanayi kuruluşları başka projeleri değerlendirilirken, açıklanan hedeflerle daha ileri adımlar atma isteklerini ortaya koyuyor. Bu aşamada öncelik, potansiyel projeleri kamuoyuna duyurulmuş somut girişimler haline getirmek ardından finansmanı sağlanmış faal tesislere dönüştürmek.
Aşılması gereken dört temel engel
ITA, hükümetle yürüttüğü iş birliği ve proje geliştiricileri, alıcılar ve finans kuruluşlarıyla gerçekleştirdiği görüşmeler sonucunda, projelerin fikir aşamasından duyuru aşamasına ve duyurudan nihai yatırım kararına ilerlemesini yavaşlatan dört temel engel belirledi:
- Talep yetersizliği: Türkiye’de ve uluslararası pazarlarda, daha düşük emisyonlu ürünler için uzun vadeli satın alma anlaşmaları yapmaya hazır alıcıların sayısının sınırlı olması.
- Mevzuata ilişkin belirsizlikler: Türkiye’de ve yurt dışında karbon fiyatlandırma sistemlerine ilişkin belirsizlikler, AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ile uyum süreci ve yerel izin süreçlerindeki darboğazlar.
- Tedarik zinciri ve altyapı eksiklikleri: Atıklardan elde edilen uygun maliyetli yakıtlara, çimento üretiminde klinkerin bir bölümünün yerine kullanılan tamamlayıcı çimentolu malzemelere, hurda çelik ve alüminyuma erişimin sınırlı olması; hidrojen ile karbondioksitin (CO₂) taşınması ve depolanmasına yönelik altyapı eksiklikleri.
- Yeni teknolojilerin ilk uygulamalarına uygun finansman olanaklarının sınırlı olması: Türünün ilk ve ikinci örneği olan projelerin ölçeğine ve risk profiline uygun özel sektör finansmanının sınırlı olması ve kalkınma finansmanı kuruluşlarının yatırım risklerini azaltmaya yönelik uygun finansal araçları yeterince devreye sokmaması.
ITA’nın iki yıllık programı, Türkiye’deki projelerin bu somut engelleri aşmasına yardımcı olmaya odaklanacak. Program, kısa süre önce duyurulan Türkiye Sanayi Karbonsuzlaştırma Yatırım Platformu (TIDIP) ile yakın iş birliği içinde yürütülecek. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı öncülüğünde, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Dünya Bankası, Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ve diğer kuruluşların desteğiyle hayata geçirilen TIDIP, 2030 yılına kadar 5 milyar avroluk yatırımı harekete geçirmeyi hedefliyor. TIDIP’in özel sektör finansman ortağı olan Glasgow Net Sıfır Finans İttifakı (GFANZ), finans kuruluşlarının ve yatırımcıların bakış açılarını platforma taşıyacak. ITA ise TIDIP aracılığıyla finansman ve inşaat aşamalarına ilerleyebilecek, finansmana uygun, ileri düzeyde karbonsuzlaştırma projelerinden oluşan güçlü bir proje havuzunun geliştirilmesine katkıda bulunacak.
T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır: “Türkiye, köklü üretim kabiliyetleri, uluslararası pazarlara stratejik erişimi ve önemli yenilenebilir enerji potansiyeli sayesinde sanayide karbonsuzlaşmayı hızlandırmak için güçlü bir konumda bulunuyor. Önceliğimiz, gelecek vadeden projelerin hedeflerden uygulamaya geçiş sürecinde karşılaştıkları engelleri aşmalarına yardımcı olarak bu güçlü yönlerimizi somut yatırım fırsatlarına dönüştürmek. Sanayi Dönüşümünü Hızlandırma Girişimi ile kurduğumuz ortaklık ve TIDIP ile yakın eşgüdüm içinde yürüteceğimiz çalışmalar sayesinde, kilit sektörlerde finansmana erişebilecek nitelikte daha güçlü bir temiz sanayi proje havuzu oluşturmayı hedefliyoruz. Bu iş birliği, Türkiye’nin COP31 Başkanlığı kapsamında ortaya koyduğu 2053 net sıfır emisyon vizyonu doğrultusunda, daha rekabetçi ve daha düşük emisyonlu bir sanayi geleceğine yönelik önemli bir adımı temsil ediyor.”
BM İklim Değişikliği Sekreteri Simon Stiell: “Temiz sanayi, evlerimizi inşa ettiğimiz malzemeleri ve gıdamızı yetiştirmemizi sağlayan gübreleri üretiyor. Bütün ekonomilerin büyüyüp gelişeceği temel, temiz sanayi üzerine kurulacak. Temiz enerji alanında yakalanan ivmeyi temiz sanayi projelerine dönüştüren ülkeler, istihdam, ihracat ve enerji güvenliği açısından kazançlı çıkacak. Temiz enerjiye ve elektrifikasyona yönelik küresel yarış hızlanırken bu ülkeler pazar paylarını da artıracak. Sanayi Dönüşümünü Hızlandırma Girişimi gibi girişimler, hükümetleri, sanayi kuruluşlarını ve finans dünyasını bir araya getirmenin önemini ortaya koyuyor. Bu iş birlikleri, sanayinin karbonsuzlaşmasını sağlayarak herkese fayda sunuyor. Türkiye de COP31’e ev sahipliği yapan ülke olarak bu ilerlemeye ivme kazandırılmasına katkıda bulundu.”
Glasgow Net Sıfır Finans İttifakı (GFANZ) Başkan Yardımcısı Mary Schapiro: “Ülke platformları, hükümetleri, sanayi kuruluşlarını ve finans dünyasını güvenilir bir proje havuzu etrafında bir araya getirerek ulusal önceliklerin yatırım yapılabilir fırsatlara dönüşmesine yardımcı olabilir. TIDIP kapsamında ITA, projelerin nihai yatırım kararına doğru ilerlemesini desteklerken GFANZ da finans kuruluşları ve yatırımcılarla iş birliği yürütüyor. Bu iki yaklaşımın bir araya gelmesi, Türkiye’nin sanayi dönüşümü için özel sektör sermayesinin harekete geçirilmesine katkı sağlayabilir.”
Mission Possible Partnership CEO’su ve ITA İcra Direktörü Faustine Delasalle: “Türkiye, güçlü sanayi altyapısı, ihracat pazarlarına yakınlığı, önemli yenilenebilir enerji potansiyeli ve net politika yönelimi sayesinde temiz sanayi alanında büyük bir potansiyele sahip. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve TIDIP’teki ortaklarımızla birlikte, mevzuat düzenlemeleri, uzun vadeli alım anlaşmaları, tedarik zincirleri ve finansman gibi alanlarda somut çözümler geliştirmeye odaklanacağız. Amacımız, proje geliştiricilerinin çok daha fazla sayıda ticari ölçekli temiz sanayi projesini kamuoyuna duyurabilmeleri ve bu projeleri mümkün olan en kısa sürede nihai yatırım kararına taşıyabilmeleri için ihtiyaç duydukları güven ortamını oluşturmak.”
Güçlü potansiyel ve hızlı harekete geçme ihtiyacı
Türkiye, güçlü sanayi altyapısı, büyük ihracat pazarlarına yakınlığı ve önemli yenilenebilir enerji potansiyeliyle düşük karbonlu alüminyum, çimento, gübre ve çelik üretiminde bölgesel bir merkez hâline gelmek için avantajlı bir konumda bulunuyor. Bu malzemeler, binalardan yollara ve gıda üretimine kadar çok geniş bir alanda kullanılıyor.
Daha temiz üretim süreçlerine geçiş, Türkiye’nin ihracattaki rekabet gücünün korunması açısından da kritik önem taşıyor. Türkiye’nin en önemli ticaret ortaklarından biri olan Avrupa Birliği, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) aracılığıyla ithal ürünlerin karbon emisyonlarını fiyatlandırırken, düşük karbonlu ürünlere yönelik öncü pazarları destekleyecek önlemleri de değerlendiriyor. Türkiye, temiz sanayinin gelişmesi için bugüne kadar önemli adımlar attı. Bu adımlar arasında 2025 yılında kabul edilen İklim Kanunu ile desteklenen 2053 net sıfır emisyon hedefi, dört öncelikli sektörün tamamını kapsayan ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) pilot uygulaması ve yeni hayata geçirilen TIDIP yer alıyor.
Somut projelerin ihtiyaçlarına ilişkin ortak bir anlayış geliştirilmesi
Program, ITA’nın Ekim 2026’da Ankara’da düzenlediği Build Clean Now (Temiz Sanayiyi Şimdi İnşa Et) çalıştayının ardından hayata geçiriliyor. Sanayi, finans, enerji ve kamu sektörlerinden, farklı bakanlıkların temsilcileri de dâhil olmak üzere 40’tan fazla liderin katıldığı çalıştayda, Türkiye’de ticari ölçekli temiz sanayi projelerinin nihai yatırım kararına ulaşması için izlenmesi gereken yol haritası ele alındı. Katılımcılar, projelerin karşılaştığı engelleri belirleyerek zamanında atılacak adımların hangi alanlarda ilerlemeyi hızlandırabileceği konusunda ortak bir değerlendirme yaptı. Benzer Build Clean Now çalıştayları son 12 ay içinde Avustralya, Kanada, Hindistan ve İspanya’da da gerçekleştirildi.
ITA ve programın uygulama ortağı Boston Consulting Group (BCG), aralık ayında Türkiye İçgörü Raporu’nu (Türkiye Insights Briefing) yayımlayacak. Raporda Türkiye’nin temiz sanayi alanındaki fırsatları, yatırımların önündeki engeller ve bu engellerin aşılmasına yönelik somut çözüm önerileri ortaya konulacak. Rapor, program kapsamında yürütülecek çalışmaların temelini oluşturacak. ITA’nın Türkiye’deki çalışmaları Bloomberg Philanthropies ve diğer fon sağlayıcılar tarafından destekleniyor.
Küresel ilerlemeye yön vermek
Türkiye’de yürütülecek çalışmalardan elde edilecek içgörüler ve deneyimler, ITA’nın dünya genelinde temiz sanayi yatırımlarına yönelik koşulları iyileştirme çalışmalarına da katkı sağlayacak. Bu kapsamda, uluslararası iş birliğinin en büyük farkı yaratabileceği politikalar, tedarik zinciri ve finansman alanlarına odaklanılacak.



