Ege İhracatçı Birlikleri (EİB), 2025 yılı sonunda 18 milyar 505 milyon dolarlık ihracata imza atarken, Türkiye’nin toplam 273 milyar 434 milyon dolarlık ihracatında yüzde 6,75’lik pay aldı. Böylece EİB’nin Türkiye ihracatından aldığı pay 16 yıl sonra yeniden yüzde 7’nin altına gerilemiş oldu.
2000’li yıllardan bu yana otomotiv, kimya ve yenilenebilir enerji gibi sektörlerde yeni ihracatçı birlikleri kurma taleplerinin hayata geçirilememesi, EİB’nin toplam ihracattaki payının gerilemesinde etkili oldu. Son dört yılda ihracatın 18,3–18,5 milyar dolar bandında seyretmesi de payın düşmesinde rol oynadı.
Egeli ihracatçıların payı yıllar içinde geriledi
Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye ihracatının yüzde 80’inden fazlasını gerçekleştiren Ege Bölgesi ihracatçıları, sonraki yıllarda İstanbul ve Anadolu şehirlerinin ihracatta güç kazanmasıyla birlikte toplam ihracattan aldıkları payı kademeli olarak kaybetti.
1980 yılında kuru meyve, tütün ve tekstil sektörlerinin katkısıyla 523 milyon dolarlık ihracat gerçekleştiren EİB, o yıl Türkiye’nin 2 milyar 910 milyon dolarlık ihracatından yüzde 18 pay alıyordu.
2000 yılına kadar Türkiye ihracatından yüzde 10’un üzerinde pay almayı sürdüren EİB, 2000 yılında Türkiye’nin 27,2 milyar dolarlık ihracatına 2,6 milyar dolarlık katkı sağlayarak yüzde 9,5 pay elde etti.
EİB çeyrek asırdır çift haneli paya ulaşamadı
2000 yılından sonraki çeyrek asırlık dönemde EİB, Türkiye ihracatındaki payını hiçbir yıl yeniden çift haneli seviyeye çıkaramadı.
2009 yılında Türkiye’nin ihracatı 97 milyar dolara ulaşırken, EİB 6 milyar 385 milyon dolarlık ihracatla yüzde 6,6 pay aldı. Sonraki 15 yıl boyunca EİB’nin payı yüzde 7 ve üzerinde seyretse de 2025 yılında yeniden yüzde 7’nin altına geriledi.
2008 küresel krizinin yaşandığı dönemde ise EİB, 7 milyar 977 milyon dolarlık ihracatla Türkiye’nin 127,6 milyar dolarlık ihracatında yüzde 6,2 pay alarak son yılların en düşük seviyesini görmüştü.
2011 yılında ilk kez 10 milyar dolar ihracat barajını aşan EİB, 11 milyar 399 milyon dolarlık ihracatla Türkiye’nin 135 milyar dolarlık toplam ihracatında yüzde 8,4 paya ulaştı. 2015 yılında ise Türkiye’nin 143,8 milyar dolarlık ihracatında 10 milyar 450 milyon dolarlık katkıyla yüzde 7,2 pay aldı.
Pandemi yılı olan 2020’de EİB’nin ihracatı 13 milyar dolara ulaşırken, Türkiye’nin 169,5 milyar dolarlık ihracatında yüzde 7,7 pay elde edildi.
“Güçlenen sektörler EİB bünyesinde temsil edilmiyor”
Jak Eskinazi, EİB’nin 2000 yılında 2,6 milyar dolar olan ihracatının 2025 yılı sonunda 7 kattan fazla artarak 18,5 milyar dolara ulaştığını belirtti. Ancak Türkiye ihracatındaki payın düşmesinin temel nedeninin yeni kurulan bazı ihracatçı birliklerinin merkezlerinin İstanbul ve Ankara’da bulunması olduğunu ifade etti.
Türkiye’de 2000 yılına kadar ihracatın 20 sektörde kayıt altına alındığını hatırlatan Eskinazi, sonrasında makine, iklimlendirme, savunma sanayi, mücevher, çelik ve gemi-yat sektörlerinde yeni ihracatçı birlikleri kurulduğunu söyledi.
Son yıllarda Türkiye ihracatının önemli bölümünü oluşturan otomotiv ve kimya sektörlerinde EİB bünyesinde birlik kurulamadığını dile getiren Eskinazi, bu nedenle Ege Bölgesi’ndeki firmaların ihracatının EİB kayıtlarına yansımadığını belirtti.
Eskinazi, Ticaret Bakanlığı verilerine göre Ege Bölgesi’nin ihracatının 44 milyar dolara ulaştığını ve Türkiye ihracatından yüzde 16 pay aldığını ifade ederek, kimya, otomotiv, elektrik-elektronik ve yenilenebilir enerji ekipmanları sektörlerinde EİB bünyesinde yeni ihracatçı birlikleri kurulması gerektiğini vurguladı.
Bu birliklerin kurulması halinde EİB’nin ihracat kaydının 30–35 milyar dolar seviyesine çıkabileceğini sözlerine ekledi.